Có một chuyện mà hầu như giáo viên nào tôi gặp cũng than: soạn đề thì mất buổi tối, mà chấm bài thì mất cả buổi tối khác. Cuối tuần của nhiều thầy cô là như vậy — không phải vì lười, mà vì công việc giấy tờ của nghề này nhiều hơn người ngoài nghĩ.
Tôi không có ý nói AI (trí tuệ nhân tạo) làm hết việc này cho thầy cô. Nó không làm được, và tôi cũng không muốn ai hiểu nhầm theo hướng đó. Nhưng ở hai việc cụ thể — soạn đề và chấm nháp — AI có thể làm phần nặng nhất, còn thầy cô làm phần quan trọng nhất.
Soạn bài tập: AI làm bản đầu, không phải bản cuối
Việc soạn một bộ bài tập ôn tập, nếu làm từ đầu, mất thời gian ở chỗ nghĩ ra đủ dạng câu hỏi, đủ độ khó dễ xen nhau, đủ bám sát nội dung vừa dạy. AI làm được phần này khá nhanh nếu được giao đúng, cụ thể, có nói rõ môn, lớp, nội dung:
Soạn 10 bài tập Toán lớp 5 về tỉ số phần trăm, từ dễ đến khó, có đáp án riêng bên dưới.
Chú ý vào câu lệnh: môn, lớp, nội dung, độ khó, và yêu cầu rõ. Giao việc mơ hồ kiểu “soạn giúp tôi vài bài tập” sẽ ra một bản chung chung, không khớp đúng cái thầy cô vừa dạy trên lớp. Giao việc đủ chi tiết, bản ra sẽ gần với cái cần hơn.
Nhưng “gần với cái cần” không phải là “dùng được ngay”. Thầy cô vẫn phải đọc lại từng bài, sửa câu chữ cho hợp với học sinh của chính mình, bỏ bớt bài không hợp, thêm bài còn thiếu. AI ra bản nháp đầu; thầy cô là người quyết bản cuối đi vào giờ học.
Chấm nháp: nhanh phần đọc, chậm phần quyết
Việc chấm bài — đặc biệt chấm những bài tự luận, bài viết đoạn văn, bài có lời giải dài — tốn thời gian nhất ở khâu đọc và gạch lỗi. AI đọc nhanh, phát hiện lỗi chính tả, lỗi logic rõ ràng, thiếu ý so với yêu cầu đề, rồi gợi ý một mức điểm.
Đến đây tôi phải nói rõ ràng ranh giới, vì đây là chỗ dễ sai nhất.
Nói trước cho rõ — ba việc không bao giờ bỏ
Một, thầy cô là người chốt điểm cuối cùng. AI chỉ đưa ra một con số gợi ý và lý do đi kèm. Mức điểm thật, công bố cho học sinh, luôn là của thầy cô — vì AI không hiểu hết hoàn cảnh của từng em, không biết em nào vừa ốm, em nào có tiến bộ so với tháng trước. Những cái đó chỉ người dạy trực tiếp mới biết.
Hai, che tên học sinh trước khi đưa bài vào AI. Đừng gõ nguyên tên, lớp, hay bất kỳ thông tin nhận diện nào của học sinh vào AI. Đánh số thứ tự hoặc dùng mã là đủ để chấm, mà vẫn giữ an toàn cho các em.
Ba, không dùng để chấm điểm thi chính thức khi chưa rà lại. Việc chấm nháp bằng AI phù hợp với bài tập về nhà, bài kiểm tra thường, bài luyện tập — những nơi sai một chút không ảnh hưởng lớn. Với điểm thi chính thức, điểm vào hồ sơ, hay bất cứ điểm nào có tính quyết định với học sinh, thầy cô phải tự rà lại toàn bộ trước khi công bố, không giao hẳn cho AI.
Tôi nói điều này không phải vì lo xa quá mức, mà vì tôi tin nghề giáo là nghề cần sự công bằng tuyệt đối với từng em, và không công cụ nào được phép thay người thầy ở chỗ đó.
Thời gian tiết kiệm được là có thật, nhưng đừng kỳ vọng quá
Theo kinh nghiệm tôi tự đo ở công việc của mình, phần lớn việc văn phòng và sản xuất nội dung khi làm cùng AI rút ngắn được khoảng một nửa thời gian — đây là số của riêng tôi sau nhiều năm làm nghề, với giáo viên và việc chấm bài, con số thật sẽ tùy vào môn học, tùy vào việc thầy cô quen tay với AI đến đâu. Có buổi tối đỡ được nhiều, có buổi tối chỉ đỡ được ít, vì bài tự luận dài vẫn cần đọc kỹ dù AI đã gợi ý trước.
Cái tôi chắc là: thời gian thầy cô bỏ ra không còn dồn hết vào việc đọc-gạch-tính-điểm từ đầu, mà dồn vào việc quan trọng hơn — xem lại gợi ý của AI có đúng không, và quyết định cuối cùng cho công bằng với từng học sinh.
Nếu bạn chưa quen cách ra lệnh ngắn cho AI, đọc trước bài Giao việc cho AI như giao cho nhân viên mới — nguyên tắc ở đó áp dụng y nguyên vào việc soạn đề, chấm bài. Còn nếu bạn muốn một cách khác để lớp học sinh động hơn trước khi tới việc chấm, xem bài Giáo viên dùng AI làm game ôn bài cho học sinh. Và để hiểu AI nên bị giao việc gì, không nên giao việc gì, đọc thêm Những việc không nên giao hẳn cho AI.
Bài gốc của chuyên mục này — dành cho ai vẫn chưa biết bắt đầu từ đâu — ở AI cho người ngoài 40: bắt đầu từ đâu.
Thử một buổi cho biết
Lớp Zoom 2 ngày của tôi dạy đúng cách ra lệnh cho AI soạn đề, chấm nháp, mà vẫn giữ được phần quyết định ở tay thầy cô. Không hứa AI làm thay nghề giáo của bạn — chỉ giúp bạn đỡ việc vặt, còn lại tay bạn vẫn giữ.
Nếu bạn muốn có người chỉ tận tay trên chính công việc của mình, tôi mở lớp Zoom 2 ngày dành cho người từ 40 tuổi: mỗi ngày làm xong một việc thật, có người hướng dẫn từng bước, kẹt chỗ nào hỏi chỗ đó. Vé từ 97.000đ, ghi rõ trên trang đăng ký — học hay không là bạn quyết. Giữ chỗ bằng cách nhắn tin cho fanpage Phúc BANI — đội BANI gửi lịch học và hướng dẫn ngay.